Duchowi Świętemu, czyli Pocieszycielowi, dopełniającemu dzieła Boga Ojca Stworzyciela i Syna Bożego Zbawiciela, postawiono na przestrzeni wieków miriady pomników. Pomniki te występują również we Wrocławiu, a dowód na to stanowią obiekty sakralne pod patronatem Trzeciej Osoby Boskiej. Jeden z nich i zarazem jedyny wciąż istniejący to nie tyle znakomity, ile najznakomitszy przykład obiektu doby modernizmu w wydaniu organicznym przepełnionym sakralną symboliką. Bo Duch Święty zstępował na nadodrzański Wrocław pięciokrotnie, zawsze robiąc to w wielkim stylu: najpierw na Historycznym Centrum, ponownie na Historycznym Centrum, następnie na Brochowie, wreszcie na Tarnogaju, a ostatecznie na Gaju.

Kościół Ducha Świętego we Wrocławiu na Historycznym Centrum

Kościoły Ducha Świętego we Wrocławiu na Historycznym Centrum

Choć Wrocław narodził się w 1000 roku, to jego akty lokacyjne pochodzą z XIII stulecia, mimo że w kronikach już na przełomie XI i XII stulecia nazywa się go znaczącą metropolią na ziemiach Śląska. Lokacji Starego Miasta dokonano w latach 1242 i 1261, natomiast lokacji Nowego Miasta w roku 1263, ostatecznie łącząc Stare Miasto z Nowym Miastem w 1327 roku, chrzcząc je mianem Starego Miasta lub Historycznego Centrum Wrocławia. W wiekach średnich mieszkańcy Starego Miasta na msze i nabożeństwa uczęszczali do Kościoła Św. Elżbiety, Kościoła Św. Barbary oraz Kościoła Św. Marii Magdaleny, z kolei mieszkańcy Nowego Miasta uczęszczali do Kościoła Ducha Świętego. W średniowieczu występowały dwa kościoły pod patronatem Trzeciej Osoby Boskiej, znajdujące się kolejno po sobie w jednym miejscu.

Pierwszy Kościół Ducha Świętego we Wrocławiu, na Historycznym Centrum Wrocławia, przy ul. Ducha Świętego, któremu towarzyszył szpital, powstał na początku XIII wieku. Ufundowany został przez księcia Henryka Brodatego z Dynastii Piastów. Jego architekturę zdominowały założenia romanizmu. Najazd Mongołów na Europę sprawił, że w 1241 roku kościół został zrównany z ziemią.

Drugi Kościół Ducha Świętego we Wrocławiu, na Historycznym Centrum Wrocławia, również przy ul. Ducha Świętego, któremu również towarzyszył szpital, powstał u progu XIV wieku. Ufundowany został przez księcia Henryka Białego z Dynastii Piastów. Jego architekturę zdominowały założenia gotyku. Kościół, w związku z reformacją dzielącą chrześcijaństwo na katolicyzm i protestantyzm oraz w związku z umacnianiem fortyfikacji miejskich i likwidacją szpitala, sukcesywnie popadał w ruinę, aż w końcu w 1597 roku się zawalił.

Kościół Ducha Świętego oraz Św. Bernarda we Wrocławiu na Historycznym Centrum

Kościół Ducha Świętego oraz Św. Bernarda we Wrocławiu na Historycznym Centrum

Powstanie Kościoła Św. Bernarda we Wrocławiu, na Historycznym Centrum Wrocławia, przy ul. Bernardyńskiej, wiązało się z działalnością papieskiego legata Jana Kapistrana, który wkroczył do Wrocławia wraz z zakonem bernardynów. Mnisi postawili klasztor i szpital pod wezwaniem Św. Hioba, a ponadto drewniany kościół pod wezwaniem Św. Bernarda, który w 1502 roku przekształcili na kościół murowany. Obiekt pozostający w rękach katolików i stanowiący kościół filialny Kościoła Ducha Świętego, w roku 1526 przejęli protestanci ustanawiając go kościołem parafialnym. W następstwie Kościół Św. Bernarda nazywano Kościołem Ducha Świętego oraz Św. Bernarda. Na wezwaniach powiązania Kościoła Św. Bernarda z Kościołem Ducha Świętego się nie kończyły, bo po zawaleniu się Kościoła Ducha Świętego ocalałe dzieła przeniesiono do Kościoła Św. Bernarda. Gotycki obiekt wkrótce przeszedł metamorfozę barokową, ale finalnie powrócił do gotyckiej sylwetki. Gdy w 1945 roku, w wyniku Festung Breslau, Kościół Św. Bernarda został zrujnowany, odrestaurowano go przeznaczając Muzeum Architektury.

Kościół Ducha Świętego we Wrocławiu na Brochowie

Kościół Ducha Świętego we Wrocławiu na Brochowie

Terytorium Wrocławia zaczęło się powiększać po 1808 roku, gdy zburzono fortyfikacje miejskie. Najpierw do miasta włączono cztery otaczające je przedmieścia: Przedmieście Oławskie, Przedmieście Mikołajskie, Przedmieście Odrzańskie i Przedmieście Świdnickie w 1808 roku; następnie sukcesywnie włączano otaczające miasto wsie, m.in.: Gaj w 1904 roku, Tarnogaj w 1904 roku i Brochów w roku 1951. To właśnie na nich stanęły kolejne kościoły Ducha Świętego.

O Duchu Świętym przypomniano sobie w tytulaturze w XX stuleciu, gdy stawiano kościoły na Brochowie we Wrocławiu. W latach 1910-1911 przy ul. Biegłej wzniesiono dwa kościoły chrześcijańskie – jeden katolicki Kościół Św. Jerzego oraz jeden protestancki Kościół Ducha Świętego. Oba obiekty, pierwszy odwołujący się do założeń romanizmu, a drugi do założeń renesansu, zaprojektował Oskar Friedrich Hossfeld. Festung Breslau w 1945 roku zmiotło 70% zabudowy Wrocławia, a na Brochowie łaskawiej obeszło się z Kościołem Św. Jerzego, niż z sąsiadującym Kościołem Ducha Świętego, którego ruiny zburzono.

Kościół Ducha Świętego we Wrocławiu na Tarnogaju

Kościół Ducha Świętego we Wrocławiu na Tarnogaju

Tarnogaj oraz Gaj przez stulecia podlegały odległemu, bo znajdującemu się na Przedmieściu Oławskim, nieopodal słynnego za sprawą zakonu dominikanów Kościoła Św. Wojciecha, Kościołowi Św. Maurycego. Wraz z przyłączeniem Tarnogaju oraz Gaju do Wrocławia w 1904 roku, przeżyły one gwałtowany wzrost i rozwój, o czym świadczyło, że licznie powstawały obiekty świeckie oraz towarzyszące im obiekty sakralne. Pierwszy powstał Kościół Św. Henryka w 1893 roku, drugi powstał Kościół Ducha Świętego w 1929 roku (zastąpiony w roku 1974 kolejnym Kościołem Ducha Świętego), a po nich powstały Kościół Św. Stefana, Kościół Św. Franciszka, Kościół Św. Stanisława Kostki.

W latach 1928-1929 we Wrocławiu, na Tarnogaju, przy ul. Nyskiej, narodził się kościół, któremu nadano wezwanie Ducha Świętego. Początkowo stanowił filię Kościoła Św. Henryka, lecz szybko przekształcił się w autonomiczną parafię. Prostokątny obiekt autorstwa Hermanna Pfafferotta, utrzymany w romańskiej stylistyce, wykazywał jednocześnie modernistyczną manierę, efektem czego odwołując się do starych wzorców szedł w kierunku nowych trendów. Festung Breslau w 1945 roku puściło z dymem wiele, a właściwie niemal wszystkie obiekty sakralne, również w południowych rewirach Wrocławia. Kościół Ducha Świętego przy ul. Nyskiej jednak odrodził się niczym feniks z popiołów za trzydzieści lat w postaci dużo bardziej okazałego Kościoła Ducha Świętego przy ul. Bardzkiej.

Kościół Ducha Świętego we Wrocławiu na Gaju

Kościół Ducha Świętego we Wrocławiu na Gaju

              W 1969 roku urząd Proboszcza Parafii Ducha Świętego objął Stefan Wójcik, który choć nie doprowadził do zgody na odbudowę starego kościoła, to doprowadził do zgody na budowę nowego kościoła przy ul. Bardzkiej na Gaju (właściwie pograniczu Gaju, Tarnogaju, Hub) we Wrocławiu. Przystąpiono do tego w 1973 roku, a zrobiono to na podstawie wizji architektonicznej Waldemara Wawrzyniaka, Jerzego Wojnarowicza i Tadeusza Zipsera oraz układu konstrukcyjnego Wojciecha Święcickiego. Architektura organiczna, której znamię posiada Kościół Ducha Świętego, naśladuje naturę w kulturze, co objawia się w plastyczności oraz żywiołowości, a jednocześnie perfekcyjnie współgra ona z symboliką Patrona obiektu. Dopełnia ją fenomenalne malowidło autorstwa Tadeusza Zipsera, Działalność Ducha Świętego w Starym oraz Nowym Testamencie, prezentujące Bramę Królestwa Niebieskiego otoczoną wydarzeniami staro- i nowotestamentowymi, które łączy Trzecia Osoba Boska. Budowlę nazywa się świątynią z plecakiem nie tylko z racji tego, że pod zasadniczym kościołem górnym znajduje się kaplica zwana kościołem dolnym, ale też przez to, że w jednej bryle mieszczą się kościół, i plebania z innymi pomieszczaniami parafialnymi. Kościół dolny otwarty został w czasie mszy 25-go grudnia 1974 roku, kościół górny w czasie mszy 13-go grudnia 1979 roku, poświęcenia kościoła dokonano natomiast 8-go października 1994 roku. Obiekt pozostawał przełomowy tak pod kątem modernistycznej architektury i żelazobetonowej konstrukcji, jak też pod kątem wydarzeń, bo to pierwszy kościół zbudowany we Wrocławiu po dramatycznym roku 1945 i jeden z pierwszych kościołów zbudowanych we Wrocławiu według założeń II soboru Watykańskiego.

Malowidło „Działalność Ducha Świętego w Starym oraz Nowym Testamencie” w Kościele Ducha Świętego we Wrocławiu

Kościoły Ducha Świętego we Wrocławiu

Duchowi Świętemu pięciokrotnie wznoszono pomnik w postaci kościoła w nadodrzańskiej metropolii. Pierwszy i zastępujący go z biegiem lat drugi Kościół Ducha Świętego postawiono w średniowieczu na obszarze Historycznego Centrum Wrocławia. Po jego upadku, przeniesiono niektóre elementy wystroju do Kościoła Św. Bernarda wzniesionego w latach 1463-1502 na terenie Historycznego Centrum Wrocławia, zaczynając go przez to nazywać Kościołem Ducha Świętego i Św. Bernarda. Trzeci kościół Ducha Świętego stanął wraz z sąsiadującym Kościołem Św. Jerzego w latach 1910-1911 na wrocławskim Brochowie, ale Festung Breslau przetrwał tylko Kościół Św. Jerzego. Czwarty Kościół Ducha Świętego stanął w latach 1928-1929 na wrocławskim Tarnogaju, lecz on również poległ w Festung Breslau. Piąty Kościół Ducha Świętego wyrósł z kolei w latach 1973-1979 na wrocławskim Gaju. W efekcie to jeden z pięciu i zarazem jedyny wciąż istniejący kościół poświęcony Trzeciej Osobie Boskiej, który stanowi nie tyko miejsce sprawowania mszy czy nabożeństw, ale też wyjątkowe miejsce na wrocławskiej mapie.